Grafika wektorowa a rastrowa: Czym się różnią i którą wybrać?

Grafika rastrowa składa się z pikseli, więc ma stałą rozdzielczość i traci jakość przy powiększaniu. Grafika wektorowa zapisuje kształty jako punkty i krzywe, które program rysuje od nowa w każdym rozmiarze. Raster sprawdza się w zdjęciach, wektor w logo, ikonach i napisach.

Wyobraź sobie, że dzwoni do Ciebie ktoś z drukarni w sprawie roll-upu na czwartkowe targi. Zdjęcia są w porządku, kolory również, ale logo „się sypie”. Zastanawiasz się dlaczego, bo przecież na monitorze wyglądało dobrze. Dopiero po powiększeniu do szerokości 60 centymetrów widać, że jego krawędzie przypominają schodki ułożone z klocków.

Logo przesłał Ci kiedyś szwagier, który zajmował się firmową stroną internetową. Plik ma zaledwie 300 na 300 pikseli. Na ekranie telefonu taka rozdzielczość może wystarczyć, ale na dużym roll-upie logo traci ostrość. Nawet jeśli powiększysz obraz w programie graficznym, nie odzyskasz szczegółów, których w pliku nigdy nie było.

Właśnie dlatego warto znać różnicę między grafiką rastrową a wektorową. W tym artykule porównujemy wady i zalety obu rodzajów grafiki i pokazujemy, który format wybrać do druku, na stronę internetową i do oklejenia samochodu. Podpowiadamy też, co zrobić, jeśli masz logo wyłącznie w formacie PNG, i jak sprawdzić, czy Twoje logo jest wektorem. 

Czym jest grafika rastrowa?

Grafika rastrowa, nazywana również bitmapą, składa się z pikseli. Są to niewielkie kwadraty ułożone w siatce. Każdy ma określony kolor. Kiedy patrzysz na zdjęcie z normalnej odległości, widzisz cały obraz. Przy dużym powiększeniu zaczynasz dostrzegać pojedyncze kwadraty.

Przypomina to haft krzyżykowy. Każdy krzyżyk zajmuje jedną kratkę i ma wybrany kolor. Jeśli powiększysz gotowy wzór dwukrotnie, nie pojawią się na nim nowe detale. Krzyżyki staną się po prostu większe.

Podobnie działa plik rastrowy. Zdjęcie może mieć na przykład 4000 na 3000 pikseli i tyle szczegółów zawiera, bez względu na to, jak bardzo je powiększysz. Gdy przybliżasz obraz w programie graficznym, każdy piksel po prostu robi się większy, a łuki na krawędziach zaczynają się układać w schodki jak w Minecrafcie. Tak wygląda pikselizacja.

Inaczej jest, gdy zwiększasz rozdzielczość samego pliku, załóżmy, że z 1000 do 4000 pikseli szerokości. Program musi wtedy obliczyć brakujące piksele na podstawie tych, które już istnieją. Schodki się wygładzają, ale obraz staje się miękki i rozmyty, ponieważ wygładzanie nie przywraca utraconych detali. 

Do grafiki rastrowej należą zdjęcia z telefonów i aparatów, skany oraz zrzuty ekranu.

Najczęściej spotkasz następujące formaty:

• JPG – Dobry do zdjęć. Korzysta z kompresji stratnej, dlatego wielokrotne zapisywanie pliku po edycji może pogarszać jakość. Nie obsługuje przezroczystego tła.

• PNG – Sprawdza się przy grafikach z przezroczystym tłem i wyraźnymi krawędziami, na przykład przy logo umieszczonym na stronie. Kompresja jest bezstratna, ale pliki mogą zajmować więcej miejsca.

• WebP i AVIF – Formaty przeznaczone przede wszystkim do internetu. Przy porównywalnej jakości często pozwalają uzyskać mniejsze pliki niż JPG i PNG.

• TIFF – Format do druku i archiwizacji zdjęć w wysokiej jakości. Pliki zajmują dużo miejsca. Photoshop pozwala zapisać w nim warstwy, ale drukarnie zwykle proszą o TIFF spłaszczony, czyli jeden obraz rastrowy.

• PSD – Format roboczy Photoshopa, programu przeznaczonego głównie do grafiki rastrowej. Oprócz warstw rastrowych plik może zawierać kształty wektorowe i edytowalny tekst, który do poprawnego wyświetlenia potrzebuje zainstalowanego fontu. Dlatego drukarnie, które przyjmują PSD, zwykle proszą o zamianę tekstu na krzywe albo na raster.

Raster najlepiej sprawdza się w fotografiach. Pozwala pokazać płynne przejścia kolorów, fakturę tkaniny czy delikatny cień pod produktem. Zdjęcia nie da się bezpośrednio zapisać jako grafiki wektorowej. Można je zwektoryzować, ale wiąże się to z uproszczeniem obrazu i utratą naturalnych detali, przez co efekt bardziej przypomina ilustrację niż fotografię.

Obrazy rastrowe dominują także w internecie. Według raportu Web Almanac 2024, opracowanego na podstawie danych HTTP Archive, wśród obrazów na mobilnych wersjach stron format JPG stanowił 32,4%, PNG 28,4%, GIF 16,8%, WebP 12%, SVG 6,4%, a AVIF 1%. Zdecydowana większość należała więc do formatów rastrowych.

Co oznacza to dla firmowej strony? Warto zadbać o odpowiedni format i wielkość zdjęć. Zbyt ciężkie pliki mogą spowolnić witrynę, szczególnie wtedy, gdy klient korzysta z telefonu i ma słaby zasięg.

Czym jest grafika wektorowa?

Grafika wektorowa działa inaczej. Zamiast zapisywać obraz jako siatkę pikseli, opisuje kształty za pomocą punktów, linii i krzywych. Program odczytuje ten opis i rysuje obraz w potrzebnym rozmiarze.

Dlatego dobrze przygotowane logo wektorowe zachowuje ostre krawędzie zarówno na wizytówce, jak i na dużej reklamie umieszczonej na naczepie. Przy zmianie rozmiaru program ponownie wyznacza przebieg linii. Nie musi zgadywać, jak powinny wyglądać brakujące piksele.

W projektach wektorowych używa się punktów węzłowych i krzywych Béziera. Krzywiznę linii można zmieniać za pomocą uchwytów widocznych w programach takich jak Illustrator czy Inkscape.

Wektor dobrze nadaje się do logo, ikon, infografik, ilustracji i liter. Fonty, których używasz w Wordzie, także są zapisane jako wektory, dlatego tekst powiększony do 200 punktów nadal ma gładkie krawędzie. Za to wektor nie jest najlepszym wyborem dla zwykłej fotografii. Zdjęcie przekształcone w zestaw wektorowych kształtów zaczyna przypominać ilustrację lub plakat.

Formaty wektorowe, o które pytają drukarnie i programiści:

• SVG – Popularny format wektorowy używany na stronach internetowych. Przeglądarki obsługują go bez dodatkowych programów. Standard SVG 1.0 stał się rekomendacją W3C 4 września 2001 roku.

• AI – Format roboczy programu Adobe Illustrator.

• CDR – Format roboczy programu CorelDRAW, często akceptowany przez drukarnie i pracownie reklamowe.

• EPS – Starszy format wymiany grafiki, nadal wykorzystywany w poligrafii.

• PDF – Może zawierać grafikę wektorową, rastrową albo oba rodzaje jednocześnie. 

Każdy z tych formatów może też zawierać bitmapę, na przykład osadzone zdjęcie albo wklejone logo. W SVG zdarza się to rzadziej, ale też jest możliwe.

Wady i zalety grafiki wektorowej i rastrowej

* TIFF zapisany w Photoshopie z warstwami i PSD mogą zawierać też edytowalne kształty wektorowe i tekst.

** Formaty i programy wektorowe pozwalają osadzić bitmapę. Możesz ją przyciąć i przeskalować, ale nie edytujesz jej jak wektora, nie wyretuszujesz jej pikseli, a przy powiększeniu traci ostrość jak każdy raster.

Wektor czy raster: jaki format wybrać do druku i internetu?

DPI i PPI: jak wpływają na jakość wydruku?

PPI, czyli pixels per inch, określa liczbę pikseli przypadających na cal obrazu w danym rozmiarze. Jeden cal ma 2,54 centymetra. DPI, czyli dots per inch, opisuje liczbę punktów nanoszonych przez urządzenie drukujące na cal. Drukarnie często używają jednak skrótu DPI również wtedy, gdy chodzi im o rozdzielczość pliku wyrażoną w PPI. Dlatego w dalszej części tekstu, tak jak drukarnie, piszemy po prostu „dpi”. 

Jeśli drukarnia prosi o grafikę w rozdzielczości 300 dpi w skali 1:1, zwykle oczekuje 300 pikseli na każdy cal gotowego wydruku. Logo mające 300 na 300 pikseli osiągnie przy takiej wartości szerokość zaledwie 2,54 centymetra. Na niektórych niewielkich materiałach może wystarczyć, ale na roll-upie będzie stanowczo za małe.

Jak zamienić JPG lub PNG na grafikę wektorową?

Masz szansę na uratowanie słabej jakości materiałów, ale na pewno nie poprzez zwykłą zmianę rozszerzenia i kliknięcie polecenia „Zapisz jako”. Jeśli zapiszesz PNG jako PDF lub EPS, dokument nie stanie się automatycznie wektorowy. Wewnątrz nowego formatu nadal znajduje się ten sam obraz złożony z pikseli. Żeby zamienić go w prawdziwy wektor, musisz poddać go procesowi wektoryzacji.

Raster można przekształcić w wektor na dwa sposoby:

• Automatycznie – Illustrator udostępnia funkcję obrysowywania obrazu, Inkscape ma narzędzie Trace Bitmap, a CorelDRAW oferuje PowerTRACE. Program analizuje piksele i na ich podstawie tworzy kształty.
  
  Przy prostym logo w dobrej rozdzielczości wynik bywa zadowalający. Jeśli źródłowy plik jest mały lub rozmyty, program może odwzorować także jego niedoskonałości. Łuki staną się nierówne, a zamiast kilku punktów węzłowych powstaną setki.

• Ręcznie – Grafik odtwarza znak, rysuje jego kształty, dobiera krój pisma i ustala kolory. Zajmuje to więcej czasu, ale daje większą kontrolę nad ostatecznym wyglądem grafiki.

A narzędzia AI do powiększania zdjęć? Potrafią dorysować brakujące piksele i obraz często wygląda dzięki temu lepiej, ale to nadal raster. Nie ma w nim ścieżek, po których ploter mógłby wyciąć folię.

Znacznie prościej działa to w drugą stronę. Z poprawnie przygotowanego wektora można wyeksportować PNG lub JPG w rozmiarze dopasowanym do konkretnego zastosowania. Dlatego warto przechowywać oryginalne logo w formacie wektorowym, a potrzebne rastry przygotowywać z niego na bieżąco.

Jak sprawdzić, czy logo jest wektorowe?

W pracy z klientami często spotykamy się z przekonaniem, że plik CDR, EPS albo PDF to na pewno wektor. Tymczasem w środku takiego pliku może siedzieć zwykły obraz, na przykład PNG wklejony do programu i zapisany w nowym formacie. Najczęściej zdarza się to z PDF, bo da się w nim zapisać wszystko, łącznie ze zrzutem ekranu. Rozszerzenie pliku informuje więc jedynie o sposobie jego zapisania, nie określając jednoznacznie jego zawartości. 

Szybki test: otwórz plik, powiększ go do 800% i spójrz na krawędź litery. Jeśli przy takim zbliżeniu zostaje gładka, masz najpewniej wektor. Schodki albo rozmyta krawędź oznaczają raster.

Pewność daje otwarcie pliku w Illustratorze, CorelDRAW albo darmowym Inkscape. Po zaznaczeniu wektorowego logo zobaczysz węzły i ścieżki, a nie jeden prostokątny obrazek.

Jakie pliki logo przekazać drukarni?

Wybór niewłaściwego formatu może kosztować firmę czas i pieniądze. Drukarnia może odesłać plik do poprawy tuż przed targami, a termin wydarzenia pozostanie bez zmian. Czasem trzeba pilnie odtworzyć logo albo ponownie wydrukować materiały, których jakość okazała się niewystarczająca.

Jest jeszcze spójność marki. Jeśli kilku wykonawców niezależnie przerysuje znak na podstawie małego PNG, mogą powstać wersje różniące się proporcjami, kolorem lub kształtem liter. Po pewnym czasie na samochodach, ulotkach i stronie internetowej pojawiają się różne odmiany tego samego logo.

Sprawdź folder z logo jeszcze dziś. Powinny w nim być: plik wektorowy (SVG, AI, EPS albo PDF z prawdziwymi wektorami), PNG z przezroczystym tłem do internetu oraz wersje kolorystyczne: pełna, jednokolorowa i negatyw. Gdy zamawiasz nowe logo, dopisz pliki wektorowe do listy rzeczy, które dostajesz po zakończeniu projektu.

Pamiętaj tylko, że każda drukarnia ma swoje wytyczne w zależności od typu wydruku. Niektóre firmy traktują pliki JPG czy PNG wyłącznie jako podgląd. Do samego druku wymagają odpowiednio przygotowanego PDF-a z prawidłowo osadzonymi fontami lub tekstem zamienionym na krzywe oraz bitmapami w odpowiedniej rozdzielczości.

Po takiej zmianie litery stają się zwykłymi wektorowymi kształtami, które zachowają swój wygląd na każdym komputerze, ponieważ nie potrzebują już pliku fontu do działania. Część drukarni wręcz tego wymaga. Warto jednak pamiętać, że w tekście zamienionym na krzywe nie poprawisz już ani jednego przecinka, dlatego zawsze zachowaj kopię pliku z edytowalnym tekstem.

Najczęstsze pytania

Czy PDF to plik wektorowy?
Nie zawsze. PDF może zawierać wektory, rastry albo jedno i drugie. Jeśli ktoś zapisał zrzut ekranu jako PDF, w środku nadal jest raster. Sprawdzisz to, powiększając plik do 800% albo otwierając go w programie wektorowym.

Jaką rozdzielczość ustawić do druku?
Przy wizytówkach, ulotkach i katalogach często stosuje się 300 dpi w skali 1:1. Banery i billboardy mogą wymagać niższej rozdzielczości, ponieważ ogląda się je z większej odległości. Ostateczne parametry zawsze ustal z konkretną drukarnią.

Czy można zamienić JPG na wektor?
Tak, automatycznie albo ręcznie. Automatyczna wektoryzacja daje dobry wynik przy prostych kształtach w dużym, ostrym pliku. Przy logo, które ma trafić na szyld, auta i odzież, lepiej zlecić ręczne odtworzenie znaku przez grafika.